Project omschrijving
Underdog, Hellehond en de hond van De Dwaas: de verborgen symboliek achter het hond-archetype
“This goes out to the underdog
Keep on keeping at what you love
You’ll find that someday soon enough
You will rise up, rise up,…”
Dit zingt Alicia Keys in haar hit Underdog.
‘Een Underdog is een persoon of groep in een competitie (zoals sport, debat of verkiezingen) van wie wordt verwacht dat deze zal verliezen of geen belangrijke bijdrage zal leveren. Men wordt in eerste instantie dus niet serieus genomen, of zelfs genegeerd. Wanneer de Underdog wint, spreekt men van een verrassende overwinning,’ aldus Wikipedia. Er zit een universele aantrekkingskracht in het verhaal van de Underdog, dat zijn oorsprong vindt in de oudste en meest onveranderlijke cyclus die we kennen: de reis van het licht.
De kosmische Underdog
Ik zie de cyclische strijd van de Zon als de ultieme prestatie van de Underdog. Rond de winterzonnewende op 21 december bereikt de Zon zijn laagste punt aan de hemel. Hij staat ‘onder’ en schenkt ons de kortste, donkerste dagen. De Zon bevindt zich dan in zijn ‘onderwereld/hel’.
In Egypte werd deze neergedaalde, kwetsbare Zon verpersoonlijkt door Anubis, de jakhalshoofdige god. De jakhalzen, wezens van de schemering die rond de graven zwierven, waren de perfecte symbolen van de tijdsgrens. Jakhals is in het Engels jackal. Jack is een andere naam voor de Zon. Jackal kun je interpreteren als Jack die zich bij Al/El (Saturnus) voegt. Op 21 december bereikt de Zon het sterrenbeeld Steenbok (Capricorn), waarvan Saturnus de heerser is. (Dit klinkt nu misschien wat abstract, maar in mijn boek Dansen als een edelman leg ik je haarfijn uit hoe de relaties tussen sterrenbeelden en planeten in elkaar steken.)
Anubis is zo een verpersoonlijking van het bewustzijn (de Zon) tijdens zijn verblijf in de duistere, onzekere nacht- of winterperiode. Vanaf dit laagste punt aan de hemel – als de ultieme kosmische underdog – begint de Zon zijn opwaartse tocht. Dag na dag wint hij terrein, geleid door een innerlijke, onverwoestbare trouw aan zijn karakter, totdat hij rond het midzomerpunt zijn zenit bereikt. Werkelijk de prestatie van een Underdog! Maar wie begeleidt de Zon op zijn gevaarlijke reis door de duisternis?
Anubis (Egypte)
Xolotl (Azteken)
Cerberus (Griekenland)
Garmr (Noors)
De Hellehonden
De menselijke geest projecteerde de noodzaak van begeleiding en onvoorwaardelijke trouw in deze donkere fase op het meest loyale dier dat we kennen: de hond. De mythische honden staan symbool voor het instinct dat ons door de psychologische ‘onderwereld’ van angst, transformatie en zelfreflectie leidt. Want honden zijn uitstekende gidsen. Anubis begeleidde de zielen naar de weegschaal van de waarheid. De Vierogige Honden (Perzië) beproefden de waardigheid op de Chinvat-brug, terwijl Xolotl (Azteken) de ziel door de negen niveaus van Mictlan loodst. Deze gidsen symboliseren het innerlijke kompas dat ons nooit in de steek laat, zolang we maar de moed hebben om het te volgen.
Honden werden ook gezien als onverbiddelijke wachters die de integriteit van de ziel bewaken. Cerberus (Grieks) bewaakt de uitgang van Hades; Garmr (Noors) bewaakt Helheim. Zelfs de angstaanjagende Black Dogs (Keltisch), die begraafplaatsen en kruispunten bewaken, zijn in essentie beschermers van heilige grenzen. Hun taak is te zorgen dat de ‘Underdog’ niet te vroeg of onvoorbereid terugkeert van zijn reis.
Tenslotte zijn honden ook verbonden met belofte en genezing. Panhu (Chinees) transformeerde door loyaliteit in een mens. In Mesopotamië werd de hond geassocieerd met genezinggodinnen als Gula en Ninisina. En de Chinese tempelleeuwen of Foo Dogs bewaken gebouwen tegen kwade energie. Deze verhalen laten zien dat als we trouw blijven aan ons gevoel, we ten diepste kunnen veranderen.
De kosmische oorsprong: Canis Major en Canis Minor
Alle hierbovengenoemde archetypen zijn geen toeval. Hun oorsprong is te vinden in de sterren. Wanneer de Zon zijn reis door de diepte maakt (en zich in de positie van een Underdog bevindt), zijn twee sterrenbeelden prominent aan de nachtelijke hemel te zien: Canis Minor (de Kleine Hond) en Canis Major (de Grote Hond). De Grote Hond, met daarin de helderste ster van onze hemel, Sirius (de Hondsster), is een baken in het zuiden gedurende de wintermaanden.
Deze sterrenbeelden zijn de ware ‘Hellehonden’ van de kosmos. Hun cyclische verschijning valt samen met de periode van duisternis en de kwetsbaarheid van het licht. De mensheid projecteerde de instinctieve en loyale eigenschappen van de hond op deze hemelse wachters, die de Underdog/Zon bewaakten tot aan zijn wedergeboorte. Zelfs de spookachtige, gloeiende ogen van de Cŵn Annwn (Welshe spookhonden) kunnen worden gezien als de verre, koude gloed van sterren die door de nevel van de winterse nacht schijnen. Zowel de Underdog als de Hellehonden zijn symbolen van onze ziel. Ze herinneren ons eraan dat onze innerlijke trouw ons, net als de Zon die de duisternis overwint, door alle angst heen naar het licht leidt.
De hond van De Dwaas
Op een positieve manier zien we dit tafereel ook terug in de tarot. Dit kaartspel, hoe mysterieus of zweverig het ook mag lijken, is een verzameling van symbolen die een diep gevoel van herkenning en bewondering oproepen – als je ze tenminste begrijpt. In de tarot staat op de eerste kaart De Dwaas afgebeeld, begeleid door… zijn hond. De Dwaas is het exacte spiegelbeeld van de sterrenbeelden Orion en Canis Major (De Grote Hond). En het is natuurlijk geen toeval dat Kesil de Hebreeuwse naam voor Orion is, dat ‘Dwaas’ betekent.
Ook de Dwaaskaart staat symbool voor een nieuw begin. Zoals Orion en Canis Major de (weder)geboorte van de Zon rond de winterzonnewende markeren, staat De Dwaas – als echte Underdog! – onbevangen aan het begin van een nieuw avontuur. Na een periode van introspectie en reflectie (je persoonlijke ‘donkere dagen’) ontwaakt een spiritueel, nieuw bewustzijn.
Vroeger noemde men bij het dobbelspel de laagste worp – waarbij je met de dobbelstenen vier enen gooit – een canis. Ook dit is een verwijzing naar de lage stand van Canis Major aan de winterhorizon. En als we het in deze periode over kerstkaarten hebben, dan kun je wel stellen dat De Dwaas mijn favoriete ‘kerstkaart’ is. En staat hij niet voor niets op de cover van mijn boek afgebeeld! 😉
‘Wanneer alles om je heen donker lijkt, kijk nog eens.
Misschien ben jij zelf het licht.’
Jalal ad-Din Rumi
PS In december observeer je – bij donkere, wolkenloze omstandigheden – Canis Minor en Canis Major het best tussen 21:00 en 01:00 uur. Rond 22:30 staan beide hoger aan de zuidelijke hemel. Canis Major (gemakkelijk te herkennen door de heldere ster Sirius) verschijnt eerst, gevolgd door Canis Minor.
